In het innovatieve mediakunstproject AmsterdamREALTIME uit 2002 tekenen Amsterdammers in realtime een plattegrond van hun stad door hun eigen routes vast te leggen met GPS. De interactieve animatie van routes door Amsterdam die je op deze website vindt, is een op zichzelf staande verbeelding uit 2006 van die live uitvoering uit 2002.
In 2002 gebruikt iedereen nog kaarten van papier of navigeert uit het hoofd, op basis van het geheugen, een “mental map”. Niemand kent het fenomeen van digitale routes, geen gewoon mens heeft tot dan toe zichzelf of een ander, in realtime op een kaart kunnen zien bewegen. Zelfs het Amsterdamse traumateam gebruikt in hun ambulances dan nog gedrukte plattegronden en stratenboeken. AmsterdamREALTIME is het eerste kunstproject dat GPS en mobiele technologie op deze schaal samenbrengt.
Het werk staat op twee peilers; twee met elkaar verweven concepten. Aan de ene kant de plattegrond als levend en democratisch, gegenereerd door het dagelijks leven van mensen, en aan de ander kant de geboorte van een technologie die onze blik op tijd, ruimte en privacy radicaal zal gaan veranderen.
Hier vind je een gedetailleerde beschrijving van de technologische ins en outs uit 2026, 2006 en 2002. Voor ons voelt het zoals het gevoeld moet hebben om de fotografie te hebben uitgevonden, om de allereerste fotografen te zijn.
Van 2006 naar 2026
De interactieve interface is tussen 2006 en 2009 ontworpen en ontwikkeld voor gebruik op CD-ROM. Gekozen is voor ontwikkeling in Flash, een op dat moment gangbare technologie/tool voor interactieve applicaties. In 2009 is de interface online toegankelijk gemaakt op de website van het project. Daar heeft het gefunctioneerd totdat de ondersteuning voor Flash in 2020 uit webbrowsers verdween.
De restauratie in 2026 maakt de applicatie weer geschikt voor hedendaagse webbrowsers. Hiertoe is de oude codebase in flash en actionscript vervangen door een codebase in html/css in combinatie met javascript.
We hebben gekozen voor javascript omdat de manier van programmeren hiermee de oorspronkelijke (prototype based) manier van programmeren in actionscript het meest benadert.
Javascript is al tientallen jaren een essentieel onderdeel van moderne webbrowsers en websites. Sinds de introductie in 1995 is het een drijvende kracht geworden achter een groot deel van de interactieve webapplicaties. Het is een breed gedragen technologie die nog altijd wordt ontwikkeld maar waarbij ‘backward compatibility’ eveneens zorgvuldig wordt bewaard.
Het is de verwachting dat de nieuwe codebase hierdoor tot wel 20 jaar mee zal gaan.
2002
De tracer bestaat uit een PDA (Personal Digital Assistant), een kleine handheld computer met een beeldscherm en een ingebouwde mobiele telefoonverbinding. Een aparte GPS-ontvanger is met een kabel van een meter aan de PDA gekoppeld.
De voor het project ontwikkelde software op de PDA onderhoudt een always-on internetverbinding met een server bij Waag Futurelab op de Nieuwmarkt (toen: Waag Society), en verstuurt realtime en continu de berekende coördinaten. Dit gebeurt door via de ingebouwde telefoon een connectie op te zetten over het GPRS (General Packet Radio Service)-netwerk, het eerste mobiele internet. GPRS is het zogenaamde 2.5G netwerk, waarbij G staat voor Generatie, en is een tussenstap tussen GSM (2G) en UMTS (Universal Mobile Telecommunications System, 3G) netwerk. Het is nog niet een breedbandnetwerk zoals UMTS dat belooft te worden maar heeft een grotere bandbreedte en maakt internetconnecties mogelijk. KPN gebruikt bijvoorbeeld het GPRS-netwerk voor de nieuwe I-mode diensten, de eerste datadiensten voor mobiele telefoons.
In het Gemeentearchief staat een computer (client) opgesteld met de door Waag ontwikkelde Keystroke-software die de gegevens realtime ophaalt van de server en projecteert op het scherm in de tentoonstelling Kaarten van Amsterdam.
De animatie AmsterdamREALTIME is in 2006 uitgegeven als CD-Rom in een bijlage bij Het tijdschrift Open 2006/No.11/Hybrid Space (nu Open! platform!) Deze animatie is in 2009 door Waag Futurelab online gezet en heeft de oorspronkelijke html website vervangen.
AmsterdamREALTIME is ontwikkeld als onderdeel van de tentoonstelling 'Kaarten van Amsterdam 1866-2000' (4 oktober - 1 december 2002) in het Gemeentearchief van Amsterdam (nu Stadsarchief)
Esther Polak – Beeldend kunstenaar
Jeroen Kee – Design tentoonstelling/installatie - Beeldend kunstenaar
Waag Futurelab (toen: Waag Society) – Onderzoek, ontwikkeling en projectproductie
Tom Demeyer (Waag) – Softwareontwikkeling en techniek
Aske Hopman (Waag) – Concept- en projectmanagement, technisch onderzoek, configuratie tracers, html-website
Marleen Stikker, Floor van Spaendonck (Waag) – Concept advies
Kari Anne Bakker (intern) – Producent
Lies Ros – Flyer en website header ontwerp
Ina Arends – Ontwerp en productie van beschermende portapack-tracers
Ludger Smit – Tentoonstellingsmaker Gemeentearchief Amsterdam
Financiële ondersteuning 2002
Amsterdams Fonds voor de Kunst (AFK)
Mondriaan Fonds (interregeling)
Ondersteund door Het Parool, Beamsystems and KPN Mobile
Pers
2025
20 mrt 2025. Reactivating AmsterdamREALTIME, 23 Years Later. Living Media Lab weblog (EN) Link
21 sept 2025. Chris Bajema. DUIF. Man met de Microfoon podcast Link
2024
5 feb 2024. Ellen Mueller. Interview with Esther Polak. Ellen Mueller weblog (EN) Link | PDF
2019
Sanneke Huisman / Marga van Mechelen A Critical History Of Media Arts in the Netherlands PDF
2016
11 mrt 2016. Made in Amsterdam Exhibition Catalog; 11 maart - 1 augustus 2016 100 jaar in 100 kunstwerken’ AmsterdamMuseum PDF
2015
29 okt 2015. Ned Prutzer. Examining Amsterdam RealTime: Blueprints, the Cartographic Imaginary and the Locative Uncanny. Invisible Culture online journal (EN) Link | PDF
2014
12 mrt 2014. Robin van der Akker. Bytes & Bricks How social networks are changing the city. Frieze Magazine (EN) Link | PDF
2009
(Summer 2009 Issue 33). Interview Esther Polak. Neural Magazine (EN) Link | PDF
6 mrt 2009. Tracy Metz. Een potlood dat over de aarde beweegt. NRC Handelsblad Link | PDF
2007
Arjen Mulder. Bevrijding uit de 100 jaar eenzaamheid van de 20e eeuwse kunst. 54.780 Woorden over Nieuwe Media Cultuur in Nederland Een publicatie van het Instituut voor Netwerkcultuur en het Sandberg Instituut PDF | PDF
16 mrt 2007. Steven van Teeseling. Dolen Door de Stad. De Groene Amsterdammer Link | PDF
2006
Amy D. Propen. Critical GPS: Toward a New Politics of Location. ACME: An International E-Journal for Critical Geographies (EN) Link | PDF
Jorinde Seijdel/Nathalie Faber. WHERE ARE YOU. Open 11 Hybrid Space (EN) PDF
Mrt 2006. Rebecca Ross, ELSE/WHERE: Mapping New Cartographies edited by Janet Abrams and Peter Hall, University of Minesota (EN) PDF
21 okt 2006. Arie Altena. Hoe nu verder met e-cultuur? MetropolisM Link | PDF
Nathalie Faber. Catalogus bij de tentoonstelling Playmobiel in Arti Amsterdam Link | PDF
2003
21 feb 2003. Cornel Bierens. Waar zijn die vogels dan? *NRC Handelsblad * Link | PDF
1 mrt 2003. Jessie Scanlon. Emerging Traffic. Wired nr3 (EN) Link | PDF
2002
12 okt 2002. Hans Masselink. Grootse Amsterdamse visioenen. Trouw Link | PDF
23 nov 2002. David Elders. Hollands Dagboek. NRC Link | PDF
28 okt 2002. Joost Vermeulen. Fascinerend, zo’n bewegend stipje in de stad. Het Parool PDF
Annemarie van Weezel, Bart Voorsluis en Anne de Jong. Salto Omroep Amsterdam
4 nov 2002. Chris Bajema. Radio reportage NPS-radioshow Kunststof
3 dec 2002. Real-Time Collaborative Mapmaking Slashdot (EN) Link | PDF